İmam Gazali Hz.’nin de tarif buyurdukları oruç şöyle:
         “Oruç üç derecedir; umuma has oruç,orta tabakaya ait oruç ve hassül hasa ( üstün vasıflı kullara has)  ait oruç ki; bunlara sırayla avam, has, hassül has tabiri kullanılır.Avamın orucu mideye bir şey göndermemek, ve cinsi yakınlaşmadan çekinmek; hassın orucu, bunlarla beraber eli,ayağı,gözü,kulağı,dil ve diğer duyguları hatadan korumak.Hassül hassa ait olan oruç ise, kalbi düşük gayretlerden beri etmek, dünyalık düşüncelerden beri olmak,oraya Allah-ü Teala’nın Zat’ından başka giren bütün duyguları atmaktır.”

          İsmail Hakkı Bursevi Hz. De buyuruyor ki; Zahirde oruç tutanın iftar vakti,gündüzün bitip gecenin başlamasıdır.Orucu kalbiyle tutanların iftar zamanı ise, Hakk’a vasıl olup,müşahede alemine ermeleriyle başlar.

          Allah-ü Teala’nın : “ Essavmi li ve ene eczi bi-Oruç benim içindir ecrini de ben veririm.” Buyurduğu oruç,yukardan beri arzedegeldiğimiz oruçtur.
          Oruç altı kısma ayrılır: Farz,vacib,sünnet,mendub,nafile ve mekruh.Mekruh da tahrimi ve tenzihi olmak üzere iki kısımdır.

           1-) Farz olanlar : Eda ve kaza cihetinden Ramazan orucu ile kefaret oruçlarıdır.
           2-)Vacib olanlar : Nafile olarak tutup da ,ifsad edilen oruçların kazası ve nezr (adak)  ruçlarıdır.
           3-) Sünnet olanlar : Muharrem Ayı’nın dokuzuncu ve onuncu günü tutulan oruçlardır.Sevgili Peygamberimiz; “Ramazan oruçlarından sonra ,    oruçların en faziletlisi şehrullah olan Muharrem’in orucudur.” Buyurmuşlardır.
           4-) Mendub olanlar : Her ayda üç gün oruç tutmak.Bu günlerin ayın onüç,ondört ve onbeşinci günleri olması keza mendubtur.Pazartesi ve     Perşembe günleri oruç tutmak.Şevval Ayı’ndan altı gün Ramazan’a vasl edeek oruç tutmak.Hz.Davut As.’ın orucu gibi bir gün tutup,bir gün iftar ederek oruç tutmak.Hadisle tutulması istenen oruçları tutmak.Peygamber Efendimiz’e  pazartesi orucundan sorulduğunda; “ O gün doğdum ve bana o gün vahiy indirildi.” Sitte-i Şevval orucu için de ; “ Ramazan orucunu kim tutar, sonra Şevval’den altı günü tutarsa senenin hepsi oruçlu gibi olur.” Buyurmuşlardır.
          5-) Nafile olanlar : Kerahiyyeti sabit olmayan ve yukarda sayılanlardan hariç olan oruçlar.
          6-) Tahrimen mekruh olanlar : Ramazan Bayramı’nın birinci günü ve kurban bayramının dört gününde oruç tutmak.
          7-) Tenzihen mekruh olanlar : Muharremin yalnız onuncu günü.Yalnız Cuma ve cumartesi günleri,acemlerin bayram günleri olan nevruz ve mihrican günlerinde oruç tutmak.İftar yapmaksızın arka arkaya oruç tutmak ve bütün ömür boyunca oruç tutmak.

         Cenab-ı Peygamber s.a.v. Efendimiz’in oruç duası ile orucumuzu açmak sünnet-i seniyyedendir.Dua-ı mübarek budur : “ Allahümme leke sumtü vebike amentü ve aleyke tevekkeltü ve ala rızkıke iftartü ve savmel ğadi minşehri remazene nevveytü fağfirli makaddemtü vem’a ahhartü.” Manası : “ Ya İlahi! Senin rızan için oruç tuttum.Sana iman ettim.Sana tevekkülde bulundum.Senin rızanla orucumu açtım.Ramazan-ı Şerif Ayı’nın yarınki günü oruca da niyet ettim.Artık benim geçmiş, gelecek günahlarımı yarlığa.”

         Hurma veya su ile oruç açmak da sünnet-i seniyyedendir.
        Oruç sade mideyi aç bırakmak değildir.Çünkü Peygamberimiz s.a.v. Efendimiz; “ Bir çok oruç tutanlar var ki; tuttuğu orucun yalnız açlığı ve susuzluğu yanına kalır.” Buyurmuşlardır.Dolayısıyla bir çok oruç tutanlar iftar eder ve bir çok iftar edenler de oruçlu durur.Oruç tutan insan bütün vücuduna oruç tutturmalıdır.Elin orucu; harama dokunmamaktır.Ayağın orucu; harama gitmemektir.Gözün orucu; harama bakmamaktır.Kulağın orucu; haramı dinlememektir.Dilin orucu; kötü söz söylememektir.İşte insan ancak oruç sayesinde behimi duygularını azaltır, ruhunu tasfiye eder, melekiyet sıfatıyla ittisafa başlamış olur.


                                   ( Hasan Hüdaverdi Burkay (ks) Hz’nin Mev’iza-i Hasene 1-2 Kitabı’ndan alıntıdır.)